Cookie là gì? Các trang web theo dõi bạn qua cookie như thế nào và cách chặn theo dõi

SafePhone · Cập nhật 27/09/2026

Cookie là gì và vì sao trang web nào cũng hỏi bạn “Chấp nhận cookie”? Cookie là đoạn dữ liệu nhỏ website lưu trên trình duyệt để ghi nhớ bạn — rất tiện, nhưng cũng là công cụ để các công ty quảng cáo theo dõi bạn qua nhiều trang web. Bài viết giải thích cookie hoạt động thế nào, khác nhau giữa cookie bên thứ nhất và bên thứ ba, và cách hạn chế bị theo dõi mà vẫn lướt web bình thường.

Lướt web riêng tư, chặn tracker với SafePhone

Cookie là gì?

Cookie là một đoạn dữ liệu nhỏ mà website lưu trên trình duyệt của bạn khi bạn truy cập. Cookie giống như một “thẻ ghi nhớ” giúp website nhớ bạn là ai, bạn đã làm gì trên trang và các lựa chọn như ngôn ngữ, chế độ hiển thị (dark mode, giao diện…). Vài ví dụ:

• Giữ đăng nhập: khi bạn đăng nhập facebook.com, trang web yêu cầu trình duyệt (Chrome, Firefox…) lưu một số cookie, trong đó có cookie chứa session_id — mã đại diện cho phiên đăng nhập. Mỗi lần bạn quay lại, trình duyệt gửi kèm cookie này nên bạn không phải đăng nhập lại.
• Giỏ hàng: trên trang thương mại điện tử, sản phẩm bạn bỏ vào giỏ có thể được lưu vào cookie, nên lần sau quay lại, giỏ hàng vẫn còn.
• Tuỳ chọn hiển thị: khi bạn chọn tiếng Việt và dark mode, lựa chọn này có thể được lưu vào cookie để lần sau bạn không phải chọn lại.

Cookie chứa những thông tin gì?

• Mã định danh người dùng (User ID / Session ID): giúp bạn không phải đăng nhập lại mỗi lần truy cập.
• Lựa chọn ngôn ngữ, giao diện: giúp bạn không phải tuỳ chỉnh lại.
• Lịch sử xem sản phẩm hoặc trang: dùng cho giỏ hàng hoặc đề xuất dựa trên hành vi trước đây.
• Mã theo dõi của công ty quảng cáo: dùng để nghiên cứu hành vi người dùng và hiển thị quảng cáo “phù hợp”.

Cookie không phải mã độc, nhưng có thể bị lợi dụng để theo dõi hành vi người dùng.

Cookie bên thứ nhất và cookie bên thứ ba khác nhau thế nào?

Cookie bên thứ nhất (first-party cookie)

Là cookie do chính website bạn đang truy cập yêu cầu trình duyệt ghi nhớ. Ví dụ:

1. Bạn vào một website và bỏ vài sản phẩm vào giỏ hàng.
2. Website lưu thông tin sản phẩm bạn chọn vào cookie ngay trên trình duyệt.
3. Bạn chọn tiếng Việt, website ghi nhớ bằng cách lưu vào cookie.
4. Lần sau quay lại, bạn thấy nội dung tiếng Việt và giỏ hàng vẫn còn sản phẩm.

Đây là loại cookie phổ biến, chủ yếu để cải thiện trải nghiệm người dùng.

Cookie bên thứ ba (third-party cookie)

Là cookie phục vụ mục đích theo dõi, đến từ các trang khác được nhúng vào website — thường là hệ thống quảng cáo hoặc hệ thống theo dõi hành vi người dùng (tracker).

Website theo dõi bạn qua cookie như thế nào?

Giả sử có 3 website:

• websiteA.com — bán giày thể thao
• websiteB.com — đặt tour du lịch
• websiteC.com — bán laptop

Cả 3 thường chủ động nhúng mã quảng cáo hoặc tracker của một công ty quảng cáo, chẳng hạn Google Ads, Meta Pixel, Google Analytics… Khi bạn vào websiteA.com, tracker tạo và lưu trong trình duyệt một cookie dạng user_id = XXXXXXXX. Cookie này là mã định danh riêng giúp bên quảng cáo nhận ra trình duyệt của bạn trên nhiều website. Khi bạn vào các trang khác dùng cùng tracker:

• Website A ghi nhận bạn đang xem giày chạy bộ.
• Website B ghi nhận bạn tìm tour du lịch Đà Nẵng.
• Website C ghi nhận bạn xem laptop gaming.

Vì cả 3 dùng cùng hệ thống quảng cáo, tracker nhận ra user_id = XXXXXXXX là cùng một người. Dữ liệu từ nhiều website được ghép lại thành hồ sơ quảng cáo chi tiết của bạn, có thể gồm:

• Sở thích: thể thao, công nghệ, du lịch
• Mức chi tiêu dự kiến
• Thiết bị đang dùng
• Khu vực sinh sống
• Thời gian hoạt động trên Internet

Hồ sơ này được dùng để hiển thị quảng cáo cá nhân hoá, theo dõi hành vi hoặc phân tích marketing. Kẻ lừa đảo chạy quảng cáo cũng có thể nhắm đúng nhóm người phù hợp nhờ các hệ thống này — xem quảng cáo lừa đảo nhắm đến bạn như thế nào?

Vì sao cookie gây lo ngại về quyền riêng tư?

Cookie có thể được dùng để:

• Theo dõi lịch sử duyệt web
• Phân tích thói quen người dùng
• Xây dựng hồ sơ quảng cáo
• Phân tích vị trí và thiết bị

Dữ liệu này có thể được chia sẻ với các đối tác quảng cáo hoặc mạng xã hội để tối ưu việc hiển thị quảng cáo. Thông tin cá nhân càng lộ nhiều, kẻ gian càng dễ dựng kịch bản lừa đảo nhắm đúng vào bạn — xem thêm thói quen làm lộ dữ liệu cá nhân. Trên thế giới cũng đã có nhiều vụ kiện các tập đoàn công nghệ, mạng xã hội và bên quảng cáo vì vi phạm quyền riêng tư người dùng. Vì vậy, hiểu về cookie là cần thiết để tự bảo vệ quyền riêng tư trên mạng.

Rủi ro khác: bị đánh cắp cookie đăng nhập

Cookie phiên đăng nhập (session_id) có giá trị gần như mật khẩu: ai có nó có thể vào tài khoản của bạn mà không cần mật khẩu hay mã OTP, cho đến khi phiên hết hạn. Một số loại mã độc đánh cắp thông tin (infostealer) được thiết kế để lấy cookie từ trình duyệt. Vì vậy:

• Chỉ cài phần mềm, tiện ích từ nguồn chính thức — xem cách nhận biết ứng dụng độc hại.
• Bấm Đăng xuất khi dùng máy tính công cộng hoặc máy người khác.
• Nếu nghi tài khoản bị chiếm, dùng tính năng “đăng xuất khỏi tất cả thiết bị” rồi đổi mật khẩu — thao tác này thường vô hiệu hoá các cookie phiên cũ.

Hiểu nhầm phổ biến về cookie

Cookie không thể:

• Nghe lén qua micro
• Đọc file trên máy tính
• Điều khiển thiết bị

Cookie chỉ là dữ liệu văn bản nhỏ trong trình duyệt. Rủi ro nằm ở việc các bên theo dõi và quảng cáo kết hợp dữ liệu thu thập được để xây hồ sơ người dùng trên diện rộng và dùng cho các mục đích khác — và ở việc cookie đăng nhập bị đánh cắp như nói ở trên.

Nên bấm “Chấp nhận” hay “Từ chối” cookie? Khi trang hiện bảng hỏi đồng ý cookie, bạn có thể chọn “Từ chối” hoặc “Chỉ cookie cần thiết” — trang vẫn hoạt động, nhưng hạn chế cookie quảng cáo và theo dõi.

Cách hạn chế bị theo dõi qua cookie trên trình duyệt thông thường

Về kỹ thuật, bạn luôn có thể quản lý cookie trên trình duyệt, nhưng đa số người dùng không biết phải làm gì. Dưới đây là các cách giảm lộ thông tin qua cookie mà vẫn truy cập Internet bình thường. Tên mục có thể khác tùy phiên bản trình duyệt.

1. Chặn cookie bên thứ ba

Cookie bên thứ ba do mạng quảng cáo, tracker hoặc hệ thống phân tích tạo ra, cho phép theo dõi bạn trên nhiều website. Bật chặn cookie bên thứ ba giúp hạn chế việc này:

• Google Chrome (máy tính): Cài đặt → Quyền riêng tư và bảo mật → Cookie của bên thứ ba → chọn chặn.
• Google Chrome (Android): Cài đặt → Cài đặt trang web → Cookie của bên thứ ba.
• Firefox: Enhanced Tracking Protection (Chống theo dõi nâng cao) trong phần Quyền riêng tư & Bảo mật.
• Safari (iPhone, Mac): bật Ngăn theo dõi chéo trang web (Prevent Cross-Site Tracking).

2. Dùng chế độ ẩn danh (Incognito / Private)

Chế độ ẩn danh không lưu lại lịch sử duyệt web, cookie sau khi đóng cửa sổ và dữ liệu đăng nhập tạm thời, giúp giảm khả năng tracker xây hồ sơ dài hạn trên thiết bị của bạn.

Tuy nhiên, ẩn danh không làm bạn “ẩn danh hoàn toàn”: nhà mạng, nhà cung cấp Internet, website và tracker vẫn thấy một phần hoạt động của bạn.

3. Xoá cookie định kỳ

Cookie có thể lưu mã định danh trong thời gian dài, đôi khi nhiều tháng hoặc nhiều năm. Xoá cookie định kỳ giúp xoá mã định danh cũ, giảm khả năng bị theo dõi liên tục và ngắt hồ sơ quảng cáo đã xây trước đó. Lưu ý: xoá cookie sẽ đăng xuất bạn khỏi các trang web.

4. Chặn tracker

Tracker là đoạn mã nhúng trong website để thu thập dữ liệu hành vi. Chúng có thể ghi nhận trang bạn truy cập, thời gian bạn ở lại, hành vi click và xây hồ sơ quảng cáo cá nhân. Bạn có thể dùng:

• Tính năng chống theo dõi có sẵn trong trình duyệt
• Tiện ích mở rộng chặn tracker
• Trình duyệt tập trung vào quyền riêng tư

Ví dụ công cụ phổ biến: SafePhone, uBlock Origin, Privacy Badger, DuckDuckGo Privacy Essentials, Brave Browser.

Trình duyệt chú trọng quyền riêng tư

Một số trình duyệt được thiết kế để giảm theo dõi, hạn chế tracker và tăng cường bảo vệ dữ liệu cá nhân.

SafePhone

SafePhone là trình duyệt trên Android tập trung vào bảo mật và an toàn cho người dùng phổ thông, với các tính năng:

• Chặn website độc hại
• Phát hiện website giả mạo thương hiệu
• Chặn tracker và quảng cáo — xem cách chặn quảng cáo trên Android
• Cảnh báo nội dung nguy hiểm
• Chặn cookie bên thứ ba

SafePhone còn phân tích nội dung website để phát hiện dấu hiệu lừa đảo, phishing — xem SafePhone hoạt động như thế nào và cách lướt web an toàn.

Firefox

Firefox nổi tiếng với các tính năng quyền riêng tư tích hợp sẵn: Enhanced Tracking Protection, chặn nhiều loại tracker mặc định, chặn fingerprinting (nhận dạng thiết bị qua “dấu vân tay” trình duyệt), chặn script đào tiền mã hoá, và kiểm soát cookie theo từng website. Firefox cũng cho phép tuỳ chỉnh sâu và dùng nhiều tiện ích bảo mật.

Brave

Brave tập trung chặn quảng cáo và tracker ngay từ đầu, tích hợp sẵn chặn quảng cáo, chặn tracker bên thứ ba, chặn cookie theo dõi và tự nâng cấp kết nối lên HTTPS khi có thể. Nhờ chặn nhiều tracker, Brave thường giúp trang tải nhanh hơn và giảm dữ liệu gửi tới công ty quảng cáo.

Không trình duyệt nào bảo vệ quyền riêng tư tuyệt đối. Bạn vẫn nên kết hợp: thói quen truy cập an toàn, kiểm tra quyền mà website yêu cầu, hạn chế đăng nhập không cần thiết, dùng mật khẩu mạnh và cập nhật trình duyệt thường xuyên.

Tiện ích mở rộng (extension) chặn tracker

Ngoài tính năng có sẵn, bạn có thể cài extension để tăng khả năng chặn quảng cáo, tracker và hệ thống theo dõi. Chúng hoạt động bằng cách chặn tên miền quảng cáo, ngăn tracker gửi dữ liệu về máy chủ, phát hiện script theo dõi, giảm fingerprinting và hạn chế tải tài nguyên không cần thiết.

SafeChrome (phiên bản Chrome của SafePhone — sắp phát hành)

SafeChrome là tiện ích mở rộng dùng bộ lọc danh sách đen và danh sách tin cậy, dự kiến có các tính năng: chặn website độc hại, phát hiện website giả mạo thương hiệu, chặn tracker và quảng cáo, cảnh báo nội dung nguy hiểm. Người dùng nâng cao có thể tự tạo bộ lọc riêng để chặn nội dung độc hại cụ thể.

uBlock Origin

Một trong những extension chặn quảng cáo và tracker phổ biến nhất, dùng bộ lọc để chặn quảng cáo hiển thị, popup quảng cáo, tracker, script độc hại và một số tên miền lừa đảo hoặc đáng ngờ.

Privacy Badger

Tập trung phát hiện và chặn tracker theo dõi bạn qua nhiều website. Khác với extension chỉ dùng danh sách chặn cố định, Privacy Badger có thể tự học để nhận diện tracker xuất hiện trên nhiều website, script theo dõi hành vi và tên miền thu thập dữ liệu, rồi tự động hạn chế hoặc chặn kết nối đó. Rất hữu ích để giảm theo dõi quảng cáo, hạn chế xây hồ sơ người dùng và ngăn theo dõi chéo trang (cross-site tracking).

Checklist chống theo dõi qua cookie

• ☐ Đã bật chặn cookie bên thứ ba trên trình duyệt chính
• ☐ Chọn “Từ chối” hoặc “Chỉ cần thiết” ở bảng hỏi cookie
• ☐ Dùng chế độ ẩn danh khi mượn máy người khác
• ☐ Xoá cookie định kỳ với trang ít dùng
• ☐ Dùng trình duyệt hoặc extension chặn tracker
• ☐ Đăng xuất khỏi máy công cộng; bật xác thực hai lớp cho tài khoản quan trọng

Kết luận

Cookie là gì? Là “thẻ ghi nhớ” giúp website nhớ bạn — hữu ích khi là cookie bên thứ nhất, nhưng có thể thành công cụ theo dõi khi là cookie bên thứ ba. Chỉ với vài thiết lập như chặn cookie bên thứ ba, xoá cookie định kỳ và dùng trình duyệt chặn tracker, bạn đã giảm đáng kể dữ liệu cá nhân bị thu thập mà vẫn lướt web bình thường.

Dùng SafePhone làm trình duyệt riêng tư, an toàn

Câu hỏi thường gặp